ΛΙΜΕΝΕΣ –ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΜΑΣ κ.ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΚΟΥΖΙΛΟΥ

ΣΤΗΝ 4Η ΔΙΕΘΝΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΛΙΜΕΝΩΝ & ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΛΙΜΕΝΩΝ

20 & 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003, ΟΛΠ, ΠΕΙΡΑΙΑΣ

Θέλω και εγώ να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την εξαιρετική τιμή που μου έκαναν και με κάλεσαν σε αυτό το άκρως εξειδικευμένο Συνέδριο, τιμή που αφορά και το σύνολο των Πλοιάρχων, της Εμπορικής μας Ναυτιλίας.

Η τιμή αυτή είναι ακόμη μεγαλύτερη, διότι συμμετάσχω και ώς ομιλητής, με συντονιστή και συνομιλητές απο τους αξιολογότερους του χώρου, όπως εξάλλου είναι και το σύνολο των άλλων ομιλητών στα επόμενα panel και μάλιστα για θέμα που αφορά το περιβάλλον για το οποίο, η ευαισθησία των Πλοιάρχων είναι καθημερινή και η δέσμευσή τους για περαιτέρω συμμετοχή και προσπάθεια δεδομένη.

Πιστεύω και υποστηρίζω, οτι η συμμετοχή των Πλοιάρχων και η κατάθεση των απόψεών των, για θέματα περιβάλλοντος, ιδιαίτερα του θαλασσίου περιβάλλοντος, μόνο θετικά στοιχεία περιέχουν, διότι είναι απόψεις και προτάσεις που πηγάζουν απο πολύχρονη και πολύπλευρη πείρα μέσα από τα πλοία κάθε κατηγορίας, στα λιμάνια και στους ωκεανούς του κόσμου, στην καθημερινή πρακτική της Ναυτιλίας γενικότερα.

Ανεξάρτητα όμως απο τα ανωτέρω, είμαι επίσης βέβαιος, οτι αυτό το Συνέδριο, θα στεφτεί με απόλυτη επιτυχία. Όχι μόνο για την άρτια οργάνωσή του, οι διοργανωτές είναι απο τους καλύτερους του χώρου, αλλά θα καταγραφεί και σαν ένα Συνέδριο, όπου σκοπό είχε, όχι μια κοσμοπολίτικη ή εκθεσιακής μορφής εκδήλωση, που θα ανταλλαγούν φιλοφρονήσεις, χαιρετισμοί, θα γίνουν δημόσιες σχέσεις και άλλα κοινωνικά, αλλά θα δοθεί η δυνατότητα να ακουστούν προτάσεις, γνώμες, εμπειρίες και κυρίως αλήθειες που θα βοηθήσουν στην περαιτέρω υιοθέτηση, βελτίωση και ανάπτυξη μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος και ευελπιστώ, πρωτίστως της φιλοσοφίας που διέπει την συμπεριφορά μας και τον τρόπο διαχείρισης του.

Είναι κατανοητό οτι, απο τον τίτλο και μόνο, του υπό συζήτηση θέματος, είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε χρήση διαφόρων στοιχείων, καθ’ όσον η σπουδαιότητα, το ενδιαφέρον και κυρίως η πολυπλοκότητα του θέματος, το επιβάλλουν.

Με βάση όμως τον περιορισμό του χρόνου, την εξειδίκευση των άλλων ομιλητών, όχι μόνο αυτού του panel, αλλά και όσων θα ακολουθήσουν, θα προσπαθήσω με λίγα λόγια, να προσεγγίσω το θέμα του περιβάλλοντος από την σκοπιά του επαγγελματία, του Πλοιάρχου, που τα περισσότερα χρόνια της ζωής του τα πέρασε στη θάλασσα, στα λιμάνια, στη Ναυτιλία γενικότερα.

Είναι λίγοι μόνο μήνες, απο την συνάντηση των λαών του κόσμου, στο Γιοχάνεσμπουργκ, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2002, για το περιβάλλον και τη φύση και πολλοί είχαμε αποθέσει κάποιες ελπίδες, για αποφάσεις που θα έδειχναν τον δρόμο για αναστροφή, αυτής της απελπιστικά δυσάρεστης κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει ο πλανήτης μας, με δικά μας και μόνο σφάλματα.

Δυστυχώς όμως, το γενικόλογο σχέδιο δράσης που διατυπώθηκε, απέχει πολύ απο τον αρχικό στόχο και τις ελπίδες όλων μας και άφησε, καθ’ομολογίαν, μια πικρή γεύση. Άφησε την αίσθηση μιας ακόμη χαμένης ευκαιρίας με ελάχιστα θετικά αποτελέσματα. Στην ουσία, αυτή η μοναδική ευκαιρία, μετατράπηκε σε πολυέξοδη κοσμική φιέστα. Οι αποφάσεις που θα έδιναν λύση στα βασικότερα προβλήματα της πολυπόθητης “βιώσιμης αειφόρου ανάπτυξης” που είναι η φτώχεια, το νερό, η ενέργεια και το περιβάλλον, δεν πάρθηκαν. Θα αργήσουν πολύ. Κρίμα !

Γιατί παρ’ όλες τις φανφάρες, το συμπέρασμα, βάσει των δεσμεύσεων που πάρθηκαν, παραπέμπει σε νέα αναβολή, σε νέες φιέστες, σε νέα ευχολόγια.

Το έχουμε ξαναζήσει το σκηνικό. Γιατί πρίν το Γιοχάνεζμπουρκ ήταν το Ρίο, το Βερολίνο, το Κυότο. Κι’ εκείνα πολυέξοδα, με τις ίδιες υποσχέσεις. Το ίδιο ευχολόγιο. Το ίδιο μηδενικό αποτέλεσμα. Χωρίς καρπούς.

Με συνεχείς αναβολές. Και ο χρόνος τρέχει και χειροτερεύει τη κατάσταση με τα γνωστά αποτελέσματα, δημιουργώντας καθημερινά μια ζωή, μια σχέση όλο και πιο λαθεμένη, όλο πιο επικίνδυνη.

Και δικαίως οι φιλόσοφοι, αλλά κι οι απλοί άνθρωποι, περιμένουν την απάντηση του ΠΛΑΝΗΤΗ. Διστάζω, φοβάμαι, να πώ την εκδίκηση του. Την εκδίκηση της ΦΥΣΗΣ.

Και αυτό γιατί ο άνθρωπος ανταγωνίσθηκε και τη φύση, την εκμεταλλεύτηκε, τη διαστρέβλωσε. Η δράση προκαλεί αντίδραση. Ποια λοιπόν θα είναι η αντίδραση της φύσης ; Δεν μας απασχολεί ;

Ελπίζω και εύχομαι να καταφέρει, η φύση, ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ, και να σύρει αυτούς που επηρεάζουν τις μεγάλες αποφάσεις, να καθίσουν μαζί και να πάρουν εκείνα τα μέτρα, που θα εξασφαλίζουν ένα καλύτερο μέλλον στα παιδιά μας και στα παιδιά τους. Είναι υποχρέωση όλων μας απέναντί τους.

Θεωρώ ότι αυτό το εναγώνιο ερώτημα, είναι επιτακτική ανάγκη να αποτελέσει έναυσμα γόνιμων συζητήσεων, όλων όσων επηρεάζουν και ευθύνονται για τις μεγάλες αποφάσεις που αφορούν τον πλανήτη , όλων όσων δύνανται να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον στα παιδιά μας και τα παιδιά τους. Είναι το ελάχιστο όλων μας, απέναντι στη φύση.

Η εποχή που ζούμε, εποχή που χαρακτηρίζεται σαν επαναστατική όσον αφορά την τεχνολογία και την επιστήμη, έχει αλλάξει ριζικά τις σχέσεις ανθρώπου – φύσης και τις οδήγησε σε ρήξη και αλίμονο, θυμίζουν σχέσεις εμπολέμων. Ούτε καν ανταγωνιστών.

Δίκαια, λοιπόν, ο σύγχρονος άνθρωπος έχει χαρακτηρισθεί μητροκτόνος. Δεν είναι όμως μόνο μητροκτονία, είναι και αυτοκτονία, διότι όταν “………….. το τελευταίο δένδρο αφανιστεί, ο τελευταίος ποταμός, λίμνη και θάλασσα ρυπανθεί και στερέψει και πεθάνει το τελευταίο ψάρι, τότε ο άνθρωπος θα διαπιστώσει πως δεν μπορεί να τραφεί και να ζήσει με χρήματα …..”

Όσα και αν έχει δεν θα φτάνουν.

Χρησιμοποιούμε τη γη όπως πολύ εύστοχα παρατήρησε ο Ρενέ Ντυπό “… λές και είμαστε η τελευταία γενιά που κατοικεί τον πλανήτη”

Σαν μαρτυρία, σαν απόδειξη του ανωτέρω, είναι η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα ο πλανήτης μας, όπου τα “δρεπανοφόρα άρματα” της προόδου και της επιστήμης διατάραξαν ανεπανόρθωτα, φοβάμαι, την ισορροπία της φύσης, που τόσο σοφά, τόσο αρμονικά, είχε διαμορφωθεί στους “γεωλογικούς αιώνες”.

Στην εποχή που διανύουμε, εποχή που όλα μετρούνται με τον πλουτισμό και την μεγιστοποίηση του κέρδους, ο σύγχρονος άνθρωπος, αλόγιστα χρησιμοποίησε ή αγνόησε την ανθρώπινη φύση του και θεώρησε τις δυνάμέις του υπερφυσικές. Νομίζει – φευ – ότι έγινε υπεράνθρωπος και λησμόνησε να μείνει άνθρωπος.

Μη μας ξεφεύγει λοιπόν ότι η προϋπόθεση για ύπαρξη ζωής, απαιτεί ένα υγιές φυσικό περιβάλλον και δεν μπορούμε ατιμώρητα και είς αεί να το εκμεταλλευόμαστε με τον ίδιο τρόπο, που μέχρι σήμερα πράττουμε. Είναι καιρός να αντιληφθούμε, ότι η φύση εκδικείται, όπως προηγουμένως ανέφερα. Οι εικόνες που πολύ πρόσφατα ζήσαμε και είδαμε το επιβεβαιώνουν.

Οι Έλληνες Πλοίαρχοι, υπερασπιστές του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της φύσης, καλούν τους συνανθρώπους τους να συσπειρώσουν τις δυνάμεις τους, σε μια πανανθρώπινη προσπάθεια, με πρωταρχικό μέλημα, την σωτηρία του πλανήτη μας.

Το σημερινό συνέδριο, δεν είναι εγωιστικό, ας αποτελέσει αφετηρία σημασιοδότησης της έννοιας “ατομική ευθύνη”, με τρόπο ώστε να αναδειχθεί το καθήκον προστασίας της θάλασσας, των ακτών, της φύσης γενικότερα. Η νέα αυτή αντίληψη, ας αποτελέσει κώδικα συμπεριφοράς και στάση ζωής, που να καθορίζει, σε διαρκή βάση, τις ενέργειές μας για να κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας μια ευνοϊκότερη προοπτική. Το αξίζουν και το δικαιούνται.

Είναι απόλυτη ανάγκη, σήμερα να δημιουργήσουμε ένα καινούργιο συμβόλαιο συμπεριφοράς, γιατί όχι στα πρότυπα του “Κοινωνικού Συμβολαίου” του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, για να ξαναγίνει η φύση λίκνο πολιτισμού. Ας αλλάξουμε τρόπο σκέψης και δράσης, ας αλλάξουμε τρόπο χρήσεως των επιστημών και των τεχνών και ας κατανοήσουμε επιτέλους ότι άνθρωπος και φύση, είναι μια αδιαίρετη ενότητα και ότι η συνέχιση και η ποιότητα της ζωής, εξαρτάται άμεσα από αυτή την ισορροπία, από αυτή τη σχέση.

Το θαλάσσιο περιβάλλον και η ζωή που αναπτύσσεται σε αυτό, είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομία, την ποιότητα, αλλά και γι’αυτή την ύπαρξη της ίδιας της ζωής. Η Ελλάδα, χώρα με μεγάλο μήκος ακτών και πάμπολλα κατοικημένα νησιά, οφείλει πολλά, στηρίζει την οικονομία της στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η θάλασσα είναι πηγή ζωής και σημαντικός πυλώνας για την ανάπτυξη του τόπου μας. Η καταστροφή του θαλασσίου περιβάλλοντος συνεπάγεται κινδύνους όχι μόνο για την οικονομία αλλά και για την ίδια μας τη ζωή. Πέρα απο τη θεατή πλευρά της μόλυνσης που τη βιώνουμε όλοι κάθε καλοκαίρι στις ακτές, υπάρχουν και συνέπειες στο οικοσύστημα, οι οποίες αν και δεν είναι άμεσα ορατές, μακροπρόθεσμα συμβάλλουν στην διατάραξη της φυσικής αλυσίδας, και στην καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.

Ποιοί είναι οι παράγοντες όμως που συμβάλλουν στην μόλυνση, την ρύπανση και καταστροφή του θαλασσίου περιβάλλοντος;

Σύμφωνα με στοιχεία των Διεθνών Οργανισμών για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη, η θαλάσσια ρύπανση οφείλεται κυρίως από δραστηριότητες της στεριάς σε ποσοστό που φτάνει το 82%. Η βιομηχανία και τα αστικά λύματα είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για τη ρύπανση των θαλασσών ιδιαίτερα στις παράκτιες περιοχές. O μύθος οτι η ρύπανση της θάλασσας οφείλεται στα πλοία κατέρρευσε προ πολλού.

Η συμβολή της ναυτιλίας στη ρύπανση των θαλασσών είναι μικρότερη και περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιοχές. Παρ’όλα αυτά η ναυτιλία ευθύνεται για την ρύπανση κυρίως στα λιμάνια και στα θαλάσσια περάσματα. Πολύ δε περισσότερο, σε περίπτωση ναυτικού ατυχήματος. Η ρύπανση προκαλούμενη από ατύχημα μπορεί να αποβεί καταστροφική για το θαλάσσιο και παράκτιο οικοσύστημα στην γύρω περιοχή. Ιδιαίτερα ευπαθείς είναι οι περιοχές οι οποίες αποτελούν συνήθεις ρότες για τα πλοία και στις οποίες τα ατυχήματα επιβαρύνουν το περιβάλλον αθροιστικά. Τα ατυχήματα στη θάλασσα εκτός από το κόστος που έχουν σε ανθρώπινες ζωές, ναυτικών ή και επιβατών, προκαλούν σε πολλές περιπτώσεις μόλυνση, η οποία έχει σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή και την υγεία των κατοίκων, των παράκτιων περιοχών.

Θα μπορούσα, θα μπορούσαμε όλοι μας, να μιλάμε ώρες για την φύση, το περιβάλλον και τη ΘΑΛΑΣΣΑ. Έχουμε τόσα πολλά να πούμε. Γιατί είναι τόσα πολλά τα κακά, τα δεινά και οι καταστροφές που έχουμε επιφέρει, με την απαράδεκτη, ανεύθυνη και εγκληματική συμπεριφορά μας.

Δεν θα ήθελα να τελειώσω, χωρίς να κάνω μια μικρή αναφορά για το χώρο μας, για την Ελλάδα και τα λιμάνια, σ’ότι έχει σχέση με το περιβάλλον.

Βάζω όμως πρώτα μια προϋπόθεση. Πρέπει να παραδεχτούμε όλοι μας, όπου και σε όποιον χώρο, ή κλάδο ή τομέα και αν βρισκόμαστε ότι Ελλάδα δεν είναι ένα μικρό κομμάτι ξηράς που βρέχεται απο θάλασσα, αλλά είναι η ίδια η θάλασσα, που περικλείει ένα μικρό κομμάτι ξηράς, μαζί με τα νησιά μας.

Σ’αυτό οφείλονται εξάλλου, από αρχαιοτάτων χρόνων και οι θαυμαστές επιδόσεις των Ελλήνων στη Ναυτιλία. Είτε σαν Πλοίαρχοι και ναυτικοί, είτε σαν εφοπλιστές και πλοιοκτήτες.

Αναφέρομαι λοιπόν στην έρευνα του καθηγητού του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου κ. Κ.ΜΟΥΤΖΟΥΡΗ που αφορούσε όλα τα λιμάνια της χώρας Ηπειρωτικής και Νησιωτικής, μικρά και μεγάλα και στέκομαι μόνο στις διευκολύνσεις υποδοχής καταλοίπων και την υποδομή και εξοπλισμό για την καταπολέμηση της ρύπανσης και με λύπη διαπιστώνω ότι η περιγραφή, καταγράφει την εικόνα, τη κατάσταση, με τα πλέον μελανά χρώματα. Μέχρι πρότινος όλα τα λιμάνια στερούντο ευκολιών και μέσων. Και όπου υπήρχαν, ήταν ξεχασμένα σε κάποια αποθήκη άχρηστα ή ανενεργά.

Δεν παραβλέπω τις βελτιώσεις, που με ταχείς θα έλεγα ρυθμούς γίνονται, την ενίσχυση και διατήρηση σε ετοιμότητα του εξοπλισμού, του σχεδιασμού, σε τοπικό, περιφερειακό και Εθνικό πλαίσιο. Φαίνεται ότι κάτι αλλάζει. Μακάρι και ο βαθμός εκτίμησης και σεβασμού.

Εγώ όμως πρέπει να είμαι αυστηρός, πολύ αυστηρός μάλιστα, γιατί αφορά την ίδια την ύπαρξή μας. Και δεν χωράει άλλη υποκρισία.

Πρέπει όλα τα λιμάνια να δημιουργήσουν σταθμούς υποδοχής, που θα παραλαμβάνουν τα κάθε λογής υπολείμματα, είτε αυτά είναι πετρελαιοειδή ή χημικά ή άλλα, μηδέ των τροφίμων και υλικών εξαιρουμένων. Και δεν φτάνει μόνο αυτό.

Ο τρόπος διάθεσης και διαχείρισης και τελικός προορισμός, οι εγκαταστάσεις και όλες οι παράπλευρες δραστηριότητες πρέπει και αυτές να ελέγχονται.

Η αντικανονική και αυθαίρετη διάθεση τους στη στεριά είναι και αυτό ρύπανση, μόλυνση, επιβάρυνση, διατάραξη τέλος πάντων αυτής της αρμονικής σχέσης και αλληλοσεβασμού που πρέπει να υπάρχει.

Η λήψη μέτρων, κανονισμών και αυστηρών κυρώσεων είναι βεβαίως ένα χρήσιμο εργαλείο, proactive v reactive. Βεβαίως δεν αναφέρομαι σε μέτρα που λαμβάνονται υπό το κράτος του πανικού μετά από μια καταστροφή και προσπαθούν να δικαιολογήσουν την ανικανότητά τους, την αδυναμία τους και να καλύψουν τα όποια οικονομικά ή πολιτικά παιχνίδια. Το παράδειγμα του Prestige είναι πρόσφατο και όσα ανέφερα είναι γνωστά σε όλους μας.

Οι βεβιασμένες, αψυχολόγητες και ανεύθυνες κινήσεις τους, όχι μόνο δεν κατόρθωσαν να αποτρέψουν την τεράστια οικολογική καταστροφή, αλλά κατέστρεψαν και τις όποιες ελπίδες ότι κάτι μπορεί να αλλάξει στον τρόπο διαχείρισης, και στη λήψη μέτρων που θα αναγκάσουν κάποιους, να δείχνουν περισσότερο σεβασμό.

Κυρίες και Κύριοι,

Η ΠΕΠΕΝ ευαισθητοποιημένη στο θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, έχει οργανώσει κατ’επανάληψη εκπαιδευτικά προγράμματα και συνεχίζει τις δραστηριότητές της προς την κατεύθυνση της ενημέρωσης, της ευαισθητοποίησης και της εκπαίδευσης στο θέμα αυτό.

Συμμετέχει, υποστηρίζει και διαδίδει τις προσπάθειες της Ελληνικής Προστασίας του Θαλασσίου Περιβάλλοντος ( της γνωστής σε όλους μας ΗELMEPA ) που είναι πρωτοπόρος και υπόδειγμα οργάνωσης, λειτουργίας αλλά κυρίως σκέψης. Με τη λειτουργία της, τις προσπάθειές της, την ίδρυση της ΠΑΙΔΙΚΗΣ HELMEPA, σε σύντομο χρονικό διάστημα, κατάφερε να δημιουργήσει ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ περιβάλλοντος και πολλά κράτη σ’όλο τον κόσμο την μιμήθηκαν και ζητούν την βοήθειά της.

Σαν Πλοίαρχοι συμπλέουμε και προσπαθούμε να πείσουμε ότι :

Πρώτον Να αντιληφθούμε τον κίνδυνο και να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν πρέπει να συμπεριφερόμαστε προς το περιβάλλον λες και είμαστε η τελευταία γενιά των ανθρώπων που κατοικούμε τον πλανήτη μας.

Και δεύτερον, Να μετατραπούν σε πράξεις με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και πόρους, οι δεσμεύσεις που κατά καιρούς αναλαμβάνονται κυρίως από αυτούς που δείχνουν και την μεγαλύτερη ασέβεια προς το περιβάλλον και έχουν και τη μεγαλύτερη ευθύνη.

Ενώνω δέ και εγώ την κραυγή αγωνίας, για το πού πάμε, με την κραυγή του Εμερσον και κοιτάζοντας ψηλά και επαναλαμβάνω τα λόγια του :

“… Μεγάλε Θεέ, μην εμπιστεύεσαι τον άνθρωπο. Μην του δίνεις περισσότερη δύναμη έως ότου μάθει να χρησιμοποιεί καλύτερα τη γη που έχει τώρα …..”

Και πρίν τελειώσω, ευθαρσώς θέλω να δηλώσω ότι σαν Πλοίαρχος, έχω έντονη την επιθυμία, όλους αυτούς που διαχειρίζονται και φέρονται ασεβώς προς την φύση και το περιβάλλον, να τους ξεμπαρκάρω από το πλοίο που λέγεται ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ.

Ε.ΚΟΥΖΙΛΟΣ